Abhazlarda Geleneksel El Sanatları

Salı, 08 Ekim 2013 11:17
Sanatçı Timur Dzidzaria'nın Abhaz savaş aletleri çalışmalarından bir örnek Sanatçı Timur Dzidzaria'nın Abhaz savaş aletleri çalışmalarından bir örnek

 

GÜZEL SANATLAR

Abhazlarda geleneksel el sanatları oldukça gelişmiştir. Bu gelişimin şahitliğini arkeolojik veriler bize gösterirken sosyal yaşamda satın almak ve satmak yani ticaret zihniyetini korumuş olan bu halk için evde yapılacak üretim bir anlamda ticarete giden tek yoldu. Örneğin yukarda verdiğimiz bilgiye dayanarak 4. Yüzyılda antik dönemde Abhazya’nın bir çok bölgesinden Raronsockski’de arkeolog Solovyon L. Tarafından çok miktarda ve önemli taş mezarlara gömülmüş yada saklanmış kumaş ve tekstil malzemeleri bulunur. Yine 1957 yıllında ünlü arkeolog M. Trapş tarafından Sohum’un Mayak bölgesinde keramiklere gömülü hayvan postları ve tekstil malzemeli kumaşa ulaşılmıştır. Bizde bizlere Abhazların tekstil işinde III.yüzyıldan başlayarak önemli bir el sanatı malzemesi olarak kullandıklarını söyleyebiliriz. Özellikle örgü ip yapımı tekstil işinde yerini alırken (aşaha-aşaşua yada açapırhua) olarak adlandırılan ip örme türlerinden bahsedilebilir ilk ip örme tezgahı 1845 yılında Othare bölgesinden çıkartılmıştır. Tahta ip üretim tezgahına ‘’Asırtı’’ denilir. İp örmeden sonra gelen tür keçeden üretilen halı, şapka, çanta, ayakkabı, yamçı idi. Keçenin boyanması ve saklanması işi ile kadınlar ilgilenirdi. Keçi yünü öenmli bir gelir kaynağı olurken bu materialden çok şey de üretilebilirdi. Pantolon, çerkeska, başlık, az da olsa yatak ve döşek yapılmaktaydı. Sonradan ilk pazen kumaşını elde etmişlerdi. Kadın ustalara ‘’Anap Kadzara’’ denilirdi. Ve her kadın ustanın tahta bir çantası vardı, enstürmanları için. Ona da ‘’Adapa’’ denilirdi.

HALK KIYAFETİNİN ÖZELLİKLERİ VE ANA  PARÇALARI

Kıyafet- bir halkın kültürünü en iyi yansıtan elementidir. Toplum yaşamında insanın yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan kıyafet Abhazlar için yaşamında temelidir. Özellikle ülkenin bulunduğu konum hava şartları, çalışma koşulları toplumun gelenek ve görenekleri esnasında kullanılan kıyafet şekli değişiklik gösterir. Acı ve sevinci, kıyafet kültürüyle anlamak mümkündür seçilen renklerden, giyim stilinden, uzun yada kısa, bol yada dar oluşundan dahi hisleri anlamak fazlasıyla mümkündür. Abhazlarda giyim ve kıyafet kültürü ile ilgili bir çok gezgin yazılarında detaylı olarak anlatırlar. Örneğin; 1807 yılında Miller şöyle der: ‘’Uzun dönem halk yazları yalın ayak giderdi, ama tüm bu zor şartlarda dahi bıçakları bellerindeydi’’. Abhazlarda tahtadan ve deriden yapılan ayakkabıyı kullanırlardı.

Abhaz Kıyafetinin Parçaları

1. Akırmagu- akap, kap = Tahta ayakkabı.

2. Açbıreymaa- Deri ayakkabı.

3. Ajeçueymaa- İnek derisinden yapılan ayakkabı.

4. Akumjueymsı- Yünden ayakkabı.

5. Akumjui akabey- Çerkeska.

6. Apsua kumjui zışu- Abhaz çerkeskası.

7. Ahazırtra- Fişeklik.

8. Amaka- Gümüşten kemer (Erkek kemeri).

9. Akanatra- Sol tarafa kemere takılan malzeme çantası.

10. Ahtra- Mermi çantası.

11. Auaphulda- Keçeden yapılan yamçı.

12. Aupçua hılpa- Keçeden şapka.

13. Ahha htarba- Yünden olan kumaşı ile erkek başlığı. Kenarları genellikle özel altın iple işlenirdi.

14. Akumjua, Kaçı- Günlük çalışmada giyilen erkek gömleği.

15. Aimsı, Nagovits- Deriden erkek çizmesi.

16. Amest- Deri erkek çorabı- aimsının üstüne düze kadar giyilirdi.

17. Ayilak- Kadın üst giysisi (Yelek).

18. Akapkan, Aırgun- Kadın ayakkabısı, takunya.

19. Aharg, Aşamsiya- Kadın şemsiyesi.

20. Abahur- Özel kadın için atın üstüne konulan yastık.

  Tüm bunlar temel giysilerdir. Zaman içinde kullanılan materyallerde değişikliğe uğramıştır. Günümüzde ise bu giysiler günlük yaşamdan uzaklaşırken sadece sahne ve görsel  sanatların parçası haline gelmiştir. Günlük hayata kazandırılması için ise modernize edilere, rahatlık ve pratiklik sağlanarak sanatçılar topluma sunmaya çalışmaktadırlar.

 

Peyzaj- Grafik, Heykel ve Dekoratif Sanatlardaki Sanatçılar

 70 yıl içinde Abhaz sanat tarihi önemli birikimi ile nesillere aktarılabilecek bir çok sanatçı ve sanat eseri bırakmıştır. Bu anlamda sanatçının ve sanatın yanında olan üç isim öenmlidir. A.K. Çaçba Şernaşidze, N.A. Lakoba ve D.İ. Gulia. Bu tarihi gelişime elbette sadece Abhazlar kendileri değil, dışardan da yabancı sanatçılar destek verdiler. Bunlar arasında en önemlileri: A.İ.Sadkeyeviç, A.O. Buhov, B.S. Kontoreyev, B. Petrov, S.İ. Danişevskii, O.A. Segal, L.N. Nevskii, P.İ. Orujenikov.

İlk 1935 yılında B.T. Zantariyan öncülüğünde Abhaz sanatçılar birliği kurulmuştur. Aynı yıl yukarıda saydığımız sanatçıların ve Nestar Lakoba’nın da desteği ile iki yıllık sohum sanat okulu açılır. Ve 1940 Mayıs ayında ilk Abhaz resim sergisi gösterilir. Bundan sonraki süreçte ise Abhaz profesyonel sanat yaşamında ilk bayan yönetici heykeltraş Marina Eşba dır. 1961-1976  yıllarında müdür olarak okulda çalışır. Çok önemli ressamlar geleneksel sanatlarda olduğu kadar modern sanatlarda da yetiştirilmiştir. Bunlardan en önemlileri: H. Avindzba, B. Gamgia, T. Ampar, O. Brendel, V. Mhondjia, S. İvanba, Y. Çikadua, V. Lakrba, V. Shivijba, Z. Djinjolia, V.İ. Hurhumal, V.S. hurhumal, Y. Katlyarov, V. Gagulia.

Modern sanatlar dalında önemli isimleri: G. Lakoba, B. Djopua, A. Dzidzaria, A. Adleyba, D. Vouba, R. Gablia, L. Enik, V. Katsba, İ. Shirijba, G. Doçia, N. Logua, E. Arsalia, T. Dzidzaria.

Derleyen: Dıjın Çurey